Η μαύρη άμμος δεν είναι χώμα, αλλά θρυμματισμένο ηφαιστειακό γυαλί που γεννιέται από τη σύγκρουση λάβας και θάλασσας.

Η δημιουργία της μαύρης άμμου βασίζεται στη διαδικασία της υδροκλαστικής έκρηξης, η οποία συμβαίνει όταν η βασαλτική λάβα έρχεται σε επαφή με το νερό. Η θερμοκρασία της λάβας κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 1.000 και 1.200 βαθμών Κελσίου, ενώ το θαλασσινό νερό είναι πολύ ψυχρότερο. Αυτή η τεράστια διαφορά προκαλεί την ακαριαία εξάτμιση του νερού και τον κατακερματισμό της λάβας σε υαλώδη θραύσματα που ονομάζονται σιντεροκώνοι ή υαλόκλαστα.Το κύριο συστατικό αυτής της άμμου είναι ο βασάλτης, ένα πέτρωμα πλούσιο σε σίδηρο και μαγνήσιο, το οποίο δίνει το χαρακτηριστικό σκούρο χρώμα. Σε αντίθεση με τη λευκή άμμο που αποτελείται από χαλαζία και θραύσματα κοχυλιών, η μαύρη άμμος είναι βαρύτερη και έχει μεγαλύτερη πυκνότητα. Σύμφωνα με το Γεωλογικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ (USGS), οι παραλίες αυτές θεωρούνται προσωρινές σε γεωλογική κλίμακα χρόνου. Καθώς δεν υπάρχει συνεχής πηγή ιζημάτων από τη διάβρωση ηπειρωτικών πετρωμάτων, η ύπαρξή τους εξαρτάται αποκλειστικά από την ηφαιστειακή δραστηριότητα.Στην Ισλανδία, η παραλία Ρέινισφιαρα σχηματίστηκε από την αλληλεπίδραση του ηφαιστείου Κάτλα με τον Ατλαντικό Ωκεανό. Μελέτες δείχνουν ότι η άμμος εκεί είναι εξαιρετικά αιχμηρή όταν πρωτοσχηματίζεται, αλλά η τριβή από τα κύματα τη λειαίνει μέσα σε λίγες δεκαετίες. Αν η ηφαιστειακή τροφοδοσία σταματήσει, η διάβρωση από τα ισχυρά ρεύματα μπορεί να εξαφανίσει μια τέτοια παραλία μέσα σε μερικούς αιώνες, καθιστώντας τες μερικά από τα πιο σπάνια οικοσυστήματα στον κόσμο.