Το φτάρνισμα μπορεί να αποτελέσει αντίδραση σε οσμές που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα.

Η φαντοσμία είναι μια κλινική κατάσταση όπου το άτομο αντιλαμβάνεται οσμές χωρίς την παρουσία πτητικών μορίων. Σύμφωνα με μελέτες από το National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD), περίπου το 6,5% των ενηλίκων άνω των 40 ετών στις ΗΠΑ βιώνουν τέτοιες παραισθήσεις. Το φτάρνισμα προκύπτει όταν ο εγκέφαλος παρερμηνεύει τα σήματα του οσφρητικού βολβού ως ερεθισμό του ρινικού βλεννογόνου.Η σύνδεση αυτή οφείλεται στο τρίδυμο νεύρο, το οποίο είναι υπεύθυνο για την αίσθηση του προσώπου και τη μεταφορά ερεθισμάτων από τη μύτη. Όταν το οσφρητικό σύστημα στέλνει λανθασμένα σήματα κινδύνου, το μεταιχμιακό σύστημα ενεργοποιεί το αντανακλαστικό του φταρνίσματος μέσω του εγκεφαλικού στελέχους. Αυτή η διαδικασία είναι μια προσπάθεια του οργανισμού να καθαρίσει τους αεραγωγούς από έναν υποτιθέμενο εισβολέα.Ιστορικά, η φαντοσμία έχει μελετηθεί εκτενώς μετά από ιογενείς λοιμώξεις, όπως η γρίπη και πρόσφατα η COVID-19, οι οποίες προκαλούν βλάβες στα οσφρητικά νευρώματα. Επίσης, έρευνες που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό JAMA Otolaryngology το 2018 δείχνουν ότι οι γυναίκες έχουν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν το φαινόμενο. Η κατάσταση συνδέεται συχνά με ημικρανίες, κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις ή ακόμα και με την έναρξη επιληπτικών κρίσεων στον κροταφικό λοβό.