Οι αρχαίοι ναυτικοί κατασκεύαζαν τις πρώτες πυξίδες χρησιμοποιώντας μαγνητόλιθο, ένα πέτρωμα που μαγνητίζεται φυσικά από κεραυνούς.

Ο μαγνητόλιθος (lodestone) αποτελεί μια συγκεκριμένη κρυσταλλική μορφή του ορυκτού μαγνητίτη (Fe3O4). Ενώ όλοι οι μαγνητίτες έλκονται από μαγνήτες, μόνο ο μαγνητόλιθος είναι ο ίδιος μαγνητισμένος και μπορεί να δράσει ως μαγνήτης. Αυτό το φαινόμενο συμβαίνει λόγω της έκθεσης του ορυκτού σε εξαιρετικά υψηλά ηλεκτρικά ρεύματα, όπως αυτά που παράγονται από έναν κεραυνό.Ένας τυπικός κεραυνός μεταφέρει ρεύμα έντασης έως και 30.000 Ampere, δημιουργώντας ένα στιγμιαίο αλλά πανίσχυρο μαγνητικό πεδίο. Αυτό το πεδίο είναι ικανό να ευθυγραμμίσει τις μαγνητικές περιοχές (domains) του ορυκτού προς μία κατεύθυνση, δημιουργώντας έναν μόνιμο φυσικό μαγνήτη. Επειδή οι κεραυνοί χτυπούν μόνο την επιφάνεια της Γης, ο μαγνητόλιθος βρίσκεται συνήθως σε μικρό βάθος και όχι βαθιά στο υπέδαφος.Η χρήση του για πλοήγηση αναφέρεται ήδη από τον 4ο αιώνα π.Χ. στην Κίνα, στο έργο «Βιβλίο του Ηγεμόνα του Γκουίγκου». Στην Ευρώπη, η πρώτη περιγραφή της μαγνητικής πυξίδας έγινε από τον Alexander Neckam το 1190 μ.Χ. Οι ναυτικοί έτριβαν μια σιδερένια βελόνα πάνω στον μαγνητόλιθο για να τη μαγνητίσουν και στη συνέχεια την τοποθετούσαν πάνω σε ένα ξυλαράκι που έπλεε σε νερό.Η ανακάλυψη αυτή ήταν επαναστατική, καθώς πριν από την πυξίδα οι ναυτικοί βασίζονταν αποκλειστικά στον Ήλιο και τα άστρα. Με τον μαγνητόλιθο, η ναυσιπλοΐα έγινε δυνατή ακόμα και με συννεφιά ή ομίχλη, ανοίγοντας τον δρόμο για τη Χρυσή Εποχή των Ανακαλύψεων. Σήμερα, γνωρίζουμε ότι η χημική σύσταση του μαγνητόλιθου περιέχει συχνά προσμίξεις όπως το μαγνήσιο ή το τιτάνιο, οι οποίες βοηθούν στη διατήρηση του μαγνητισμού του.