Η λέξη «σαπούνι» προέρχεται από τον ρωμαϊκό μύθο του Όρους Σάπο, όπου το λίπος θυσιών αναμείχθηκε με στάχτη δημιουργώντας το πρώτο καθαριστικό.

Παρόλο που η ιστορία του Όρους Σάπο θεωρείται περισσότερο λαογραφία παρά ιστορικό γεγονός, η χημική διαδικασία που περιγράφει είναι απόλυτα ακριβής. Η σαπωνοποίηση συμβαίνει όταν ένα τριγλυκερίδιο (λίπος ή έλαιο) αντιδρά με μια ισχυρή βάση, όπως η ποτάσα που βρίσκεται στη στάχτη των ξύλων. Αυτή η αντίδραση διασπά τα λίπη σε άλατα λιπαρών οξέων, τα οποία γνωρίζουμε ως σαπούνι.Ιστορικά, οι πρώτες καταγραφές ουσιών που μοιάζουν με σαπούνι χρονολογούνται γύρω στο 2800 π.Χ. στην αρχαία Βαβυλώνα, όπου βρέθηκαν επιγραφές σε πήλινα αγγεία. Οι Βαβυλώνιοι παρασκεύαζαν το μείγμα βράζοντας λίπη με στάχτη, χρησιμοποιώντας το κυρίως για τον καθαρισμό του μαλλιού και των υφασμάτων. Στην αρχαία Αίγυπτο, ο πάπυρος Ebers του 1550 π.Χ. περιγράφει τη χρήση παρόμοιων ουσιών για ιατρικούς σκοπούς και δερματικές παθήσεις.Ο Ρωμαίος συγγραφέας Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, στο έργο του «Naturalis Historia» το 77 μ.Χ., αναφέρει το «sapo» ως εφεύρεση των Γαλατών και των Γερμανών. Σημειώνει μάλιστα ότι το χρησιμοποιούσαν για να δίνουν στα μαλλιά τους μια κοκκινωπή απόχρωση. Η λέξη πέρασε αργότερα στα Λατινικά και αποτέλεσε τη ρίζα για τον όρο «soap» στα Αγγλικά και «savon» στα Γαλλικά.Η πραγματική κατανόηση της χημείας του σαπουνιού ήρθε πολύ αργότερα, το 1823, από τον Γάλλο χημικό Michel Eugène Chevreul. Ο Chevreul απέδειξε ότι η σαπωνοποίηση είναι η χημική αποσύνθεση των λιπών σε λιπαρά οξέα και γλυκερίνη. Η ανακάλυψη αυτή, σε συνδυασμό με τη μέθοδο παραγωγής ανθρακικού νατρίου του Nicolas Leblanc το 1791, επέτρεψε τη μαζική και φθηνή παραγωγή σαπουνιού για όλο τον κόσμο.