Πριν την εφεύρεση της εκκοκκιστικής μηχανής, το βαμβάκι ήταν είδος πολυτελείας και κόστιζε όσο το μετάξι.

Η εκκοκκιστική μηχανή (cotton gin) του Eli Whitney, η οποία κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1794, άλλαξε ριζικά την παγκόσμια οικονομία. Πριν από αυτή την καινοτομία, ένας εργάτης χρειαζόταν μια ολόκληρη ημέρα για να καθαρίσει μόλις μισό κιλό βαμβακιού από τους σπόρους του. Η μηχανή του Whitney μπορούσε να επεξεργαστεί έως και 23 κιλά βαμβακιού στο ίδιο χρονικό διάστημα, αυξάνοντας την παραγωγικότητα κατά 50 φορές.Η τεράστια μείωση του κόστους παραγωγής επέτρεψε στο βαμβάκι να αντικαταστήσει το λινό και το μαλλί ως το κύριο ύφασμα για τα ενδύματα της εργατικής τάξης. Σύμφωνα με ιστορικά στοιχεία, η παραγωγή βαμβακιού στις ΗΠΑ εκτινάχθηκε από 1,5 εκατομμύριο λίβρες το 1790 σε 85 εκατομμύρια λίβρες μέχρι το 1810. Αυτή η αφθονία υλικού οδήγησε στην ανάπτυξη της κλωστοϋφαντουργίας κατά τη Βιομηχανική Επανάσταση.Πέρα από την οικονομική διάσταση, η διάδοση του βαμβακιού βελτίωσε σημαντικά τη δημόσια υγεία και την προσωπική υγιεινή. Το βαμβάκι αντέχει σε υψηλές θερμοκρασίες πλυσίματος χωρίς να καταστρέφεται, γεγονός που επέτρεψε τον ευκολότερο καθαρισμό των ρούχων και τον περιορισμό των ασθενειών που μεταφέρονται από παράσιτα. Παρά την πρόοδο όμως, η εφεύρεση αυτή είχε και μια σκοτεινή πλευρά, καθώς αύξησε δραματικά τη ζήτηση για εργασία στις φυτείες του αμερικανικού Νότου.