Οι παραλίες με μαύρη άμμο δημιουργούνται σχεδόν ακαριαία όταν η καυτή λάβα εκρήγνυται μόλις αγγίξει τον παγωμένο ωκεανό.

Η διαδικασία σχηματισμού της μαύρης άμμου βασίζεται σε ένα φαινόμενο που ονομάζεται υδρομαγματική έκρηξη. Όταν η λάβα, η οποία έχει θερμοκρασία περίπου 1.100 βαθμών Κελσίου, εισέρχεται στον ωκεανό, το νερό εξατμίζεται ακαριαία δημιουργώντας τεράστιες ποσότητες ατμού. Αυτή η απότομη διαστολή προκαλεί τον βίαιο θρυμματισμό της λάβας σε μικροσκοπικά σωματίδια βασάλτη και ηφαιστειακού γυαλιού.Ένα από τα πιο εντυπωσιακά σύγχρονα παραδείγματα συνέβη το 1955 και το 1960 στο Μεγάλο Νησί της Χαβάης, όπου νέες παραλίες μαύρης άμμου σχηματίστηκαν μέσα σε λίγες εβδομάδες μετά από εκρήξεις του ηφαιστείου Κιλαουέα. Στην Ισλανδία, η διάσημη παραλία Reynisfjara αποτελείται από θραύσματα βασάλτη που προέκυψαν από την αλληλεπίδραση του ηφαιστείου Katla με τον Ατλαντικό Ωκεανό. Η άμμος αυτή είναι πλούσια σε μέταλλα όπως ο μαγνητίτης και ο πυρόξενος, τα οποία της προσδίδουν το χαρακτηριστικό σκούρο χρώμα και τη μεγάλη πυκνότητα.Σε αντίθεση με την παραδοσιακή άμμο που αποτελείται από χαλαζία, η μαύρη άμμος δεν ανανεώνεται φυσικά από τη διάβρωση των βράχων της ενδοχώρας. Καθώς τα κύματα παρασύρουν τα σωματίδια στη θάλασσα, η παραλία σταδιακά εξαφανίζεται, εκτός αν υπάρξει νέα ηφαιστειακή δραστηριότητα. Σύμφωνα με μελέτες του Γεωλογικού Ινστιτούτου των ΗΠΑ (USGS), αυτές οι ακτές είναι από τα πιο δυναμικά και μεταβαλλόμενα γεωλογικά χαρακτηριστικά του πλανήτη μας.